Akkor ampul döneminde tek bir sayı yeterliydi: watt. LED'de watt artık ışık miktarını değil harcanan enerjiyi anlatıyor ve iki ampul aynı wattta çok farklı ışık verebiliyor. Bu yüzden seçim dört değere bakmayı gerektiriyor — duy tipi, lümen, kelvin ve kısılabilirlik.
Duy tipi: armatüre fiziksel olarak uyması
Duy tipi ampulün armatüre takıldığı yerdir ve yanlış seçim ampulü kullanılamaz kılar. E27 vidalı duy en yaygın olanıdır; masa lambası, avize ve sarkıtların çoğunda bulunur. E14 aynı vidalı yapının küçük ölçüsüdür ve küçük avizelerle aplikte kullanılır.
GU10 ise vidalı değil bayonet (çevirmeli) bir duydur ve spot armatürlerde standarttır. Takılırken ampul yerine oturtulup çeyrek tur çevrilir. Armatürü değiştirmeden ampul alacaksanız mevcut ampulün duy tipini kontrol etmek en kesin yoldur.
Watt değil lümen
Lümen ampulün verdiği toplam ışık miktarıdır; watt ise harcadığı enerjidir. LED'de aynı ışığı çok daha az enerjiyle verdiği için eski watt alışkanlığı yanıltır.
Kabaca karşılıklar şöyledir: 40 W akkor ≈ 450 lümen, 60 W ≈ 800 lümen, 75 W ≈ 1100 lümen, 100 W ≈ 1600 lümen. Yani daha önce 60 W ampul kullandığınız bir armatürde 800 lümenlik bir LED ampul benzer aydınlık verir.
Odaya kaç lümen gerektiği yüzölçümüne ve işleve bağlıdır: oturma odasında metrekare başına 100–150 lümen yeterliyken, çalışma masası ve mutfak tezgâhı gibi işlem yapılan yüzeylerde bu değer belirgin biçimde artar.
Renk sıcaklığı: 3000K ile 6500K arası
Kelvin (K) ışığın rengini anlatır. Düşük değerler sarıya, yüksek değerler maviye kayar. 2700–3000K sıcak beyazdır ve dinlenme alanlarına uyar; 4000K nötr beyaz, çalışma ve mutfak için dengeli bir seçimdir; 6500K beyaz ışık en soğuk uçtur ve teknik alanlarda kullanılır.
Türkçede 4000K için sık kullanılan "gün ışığı" ifadesi yaygın bir alışkanlıktır. Aynı odada farklı kelvin değerlerini karıştırmak ise gözle hemen fark edilen bir uyumsuzluk yaratır — bir mekânda tek bir renk sıcaklığında kalmak en güvenli yoldur.
Kısılabilir (dimmer) uyumu
Her LED ampul kısılabilir değildir. Kısılabilir olmayan bir ampul dimmerli bir devreye takılırsa titreme, uğultu ya da hiç yanmama görülür; ampul de kısa sürede bozulabilir.
Dimmer kullanılacaksa ampulün kutusunda kısılabilir (dimmable) olduğu açıkça yazmalıdır. Ayrıca dimmerin LED uyumlu olması gerekir: eski akkor ampul için üretilmiş dimmerler düşük güçlü LED yüklerinde düzgün çalışmaz.
Bir devrede birden çok ampul varsa hepsinin kısılabilir olması gerekir; tek bir uyumsuz ampul devrenin tamamında titremeye yol açar. Ayrıca dimmerin alt güç sınırı vardır — üç adet 7 W LED, eski bir dimmerin çalışması için gereken minimum yükün altında kalabilir.
Işık dağılım açısı ve ışın tipi
Aynı lümendeki iki ampul, ışığı farklı açıya yaydığında çok farklı sonuç verir. Geniş açılı bir ampul (100° ve üzeri) odayı genel olarak aydınlatır; dar açılı bir spot ampul (24–38°) ışığı bir noktaya toplar.
Spot armatürlerde açı seçimi tavan yüksekliğine bağlıdır: tavan yükseldikçe ışık huzmesi zemine ulaşana kadar genişler, bu yüzden yüksek tavanda daha dar açı gerekir. 2,4 m tavanda 38° tipik bir seçimdir; 3,5 m ve üzerinde 24° daha derli toplu bir aydınlık lekesi verir.
Vitrin ve tablo aydınlatmasında dar açı vurguyu keskinleştirir. Genel aydınlatmada ise dar açı zeminde kesik kesik parlak daireler bırakır ve odayı düzensiz gösterir.
Ampul ömrü ve gerçek maliyet
LED ampulün etiketindeki ömür saati (ör. 25.000 saat) laboratuvar koşullarında ölçülür. Gerçek ömrü belirleyen iki şey vardır: ısı ve anahtarlama sayısı. Kapalı, havalanmayan bir armatürde biriken ısı elektroniği yorar ve ömrü belirgin biçimde kısaltır.
Maliyet hesabı yalnız satın alma fiyatıyla yapılmaz. 60 W akkor ampul yerine 8 W LED kullanmak, aynı ışığı yaklaşık yedide bir enerjiyle vermek demektir; ampulün kendisi daha pahalı olsa da fark elektrik faturasında birkaç ay içinde kapanır.
Sık yanıp sönen devrelerde (hareket sensörlü koridor gibi) anahtarlama dayanımı yüksek modeller tercih edilmelidir; bu bilgi genellikle kutu üzerinde çevrim sayısı olarak belirtilir.
Akkor ampul → LED karşılığı
| Eski akkor | Işık (lümen) | LED gücü (yaklaşık) | Nerede |
|---|---|---|---|
| 40 W | ≈ 450 lm | 4–5 W | Gece lambası, aplik |
| 60 W | ≈ 800 lm | 7–9 W | Oturma odası, yatak odası |
| 75 W | ≈ 1100 lm | 10–12 W | Mutfak, çalışma odası |
| 100 W | ≈ 1600 lm | 13–16 W | Geniş salon, atölye |
İlgili rehberler: LED Armatürde IP Koruması: Banyo, Mutfak ve Dış Mekân, LED Panel Seçimi: Watt, Lümen ve Kaç Adet Gerekir?, Tavan Aydınlatma Çeşitleri: Spot, Lineer, Gizli Işık ve Avize. Projeniz için ürün seçenekleri için ürünlerimiz sayfamızı inceleyebilirsiniz.
