Acil Çıkış Armatürü ve Exit Aydınlatma Rehberi

Acil çıkış armatürü, satın alındıktan sonra çoğu gün hiçbir şey yapmayan bir üründür — ve tam da bu yüzden en kolay ihmal edilenidir. Elektrik kesintisi anında karanlıkta kalan bir koridorda, insanların çıkışı bulmasını sağlayan tek şey odur. Bu rehber, armatürün nasıl çalıştığını, hangi teknik değerlerin gerçekten anlam taşıdığını, nereye konması gerektiğini ve çalışır durumda kaldığından nasıl emin olunacağını anlatıyor. Kurulum ve denetim koşulları yürürlükteki yangın yönetmeliğine tabidir; burada yönetmeliğin ne istediği anlatılır, hiçbir ürün için uygunluk garantisi verilmez.

Nasıl çalışır: şarj, kesinti, otomatik geçiş

Armatürün içinde bir akü, bir şarj devresi ve bir izleme devresi bulunur. Şebeke varken armatür şebekeden beslenir ve aküyü sürekli şarj hâlinde tutar. Şebeke kesildiğinde izleme devresi bunu algılar ve besleme otomatik olarak aküye geçer — bu geçiş anında bir insan gözünün algılayamayacağı kadar kısadır.

Bu davranışın önemli bir sonucu vardır: armatürün sigortası ile aydınlatma devresinin sigortası aynı hatta olmalıdır. Aydınlatma devresi atıp armatür başka bir hattan beslenmeye devam ederse, ortam karanlıkta kalır ama armatür "kesinti yok" sayar ve aküye geçmez.

Şarj süresi ürünün etiketinde yazar ve tipik olarak yirmi dört saat mertebesindedir. Yeni kurulan bir armatürün ilk şarjı tamamlanmadan yapılan test, akünün gerçek süresini göstermez.

• Armatür, izlediği aydınlatma devresinin BESLEMESİNDEN beslenmelidir.
• Geçiş otomatiktir; elle müdahale gerektirmez.
• İlk test, tam şarj tamamlandıktan sonra yapılır.

Sürekli ve süreksiz çalışma farkı

Süreksiz (non-maintained) armatür yalnız kesinti anında yanar; şebeke varken sönüktür ve üzerindeki küçük bir gösterge lambası şarj durumunu bildirir. Depo, teknik hacim ve gündüz kullanılan alanlarda yaygın seçimdir; enerji tüketimi düşüktür.

Sürekli (maintained) armatür hem şebeke varken hem kesinti anında yanar. Sinema salonu, toplantı salonu, otel koridoru gibi ışığın kasten kısıldığı ya da yön bulmanın her an gerekli olduğu yerlerde çıkış işareti sürekli görünür durmalıdır.

Exit — yani yönlendirmeli — armatürler çoğunlukla sürekli çalışır: üzerlerindeki ok ve insan figürü, kesinti olmasa da tahliye yolunu okutur. Yalnız aydınlatma amaçlı acil armatürler ise süreksiz seçilebilir.

• Süreksiz: kesintide yanar — depo, teknik alan, gündüz kullanılan hacimler.
• Sürekli: her zaman yanar — salon, koridor, ışığın kısıldığı alanlar.
• Yönlendirmeli (exit) işaretler genellikle sürekli çalışacak biçimde kurulur.

Akü süresi ve ışık şiddeti

Etiketteki akü süresi, armatürün kesinti sonrası kaç dakika ışık vereceğini söyler. Bu süre binanın tahliye senaryosuna göre belirlenir: küçük bir işyeriyle çok katlı bir yapının ihtiyacı aynı değildir.

Süreyi belirleyen ikinci değer ışık şiddetidir. Aynı akü, daha parlak yanan bir armatürü daha kısa süre besler. Bu yüzden "daha güçlü armatür daha iyidir" doğru bir ölçüt değildir; doğru ölçüt, gerekli aydınlık düzeyini gerekli süre boyunca sağlayabilmektir.

Akü kapasitesi zamanla düşer. Yeni bir armatürün etiketinde yazan süre, üç yıl sonra aynı armatürden alınamayabilir. Bu düşüş sessizdir: armatür kesintide yanar, ama gerekenden kısa süre yanar. Periyodik test bunu görünür kılan tek yöntemdir.

• Süre binanın tahliye senaryosuna göre belirlenir.
• Daha parlak armatür, aynı aküyle daha kısa süre yanar.
• Akü kapasitesi yıllar içinde düşer ve düşüş kendini göstermez.

Konumlandırma ve piktogram görünürlüğü

Temel ilke basittir: kaçış yolunun her noktasından en az bir yönlendirme işareti görülebilmelidir. İşaretler kapı üstlerine, yön değiştiren koridor köşelerine, merdiven sahanlıklarına ve kat çıkışlarına yerleştirilir. Bir köşeyi döndüğünde hiçbir işaret görmeyen kişi, yönünü kaybeder.

Piktogramın görünürlük mesafesi, işaretin yüksekliğiyle doğrudan ilişkilidir: işaret büyüdükçe uzaktan okunur. Ürün açıklamalarında verilen görünürlük mesafesi, işaretin hangi uzaklıktan seçilebileceğini bildirir ve koridorun uzunluğuna göre işaret sayısını belirler.

Merdiven ve seviye değişimleri ayrıca aydınlatılır. Tahliye sırasında en sık yaşanan kazalar, karanlıkta görülemeyen basamaklardan kaynaklanır. Yangın dolabı, yangın butonu ve ilk yardım noktası gibi müdahale noktalarının da kesinti anında görülebilir olması beklenir.

Montaj yüksekliği duman davranışını da hesaba katar: duman tavandan aşağı doğru dolar ve tavana çok yakın bir işaret erken kaybolur. Bu yüzden yönlendirme işaretleri genelde kapı üstü seviyesinde konumlandırılır.

• Kaçış yolunun her noktasından bir işaret görünmelidir.
• İşaret sayısı, ürünün görünürlük mesafesine göre hesaplanır.
• Merdiven, seviye farkı ve müdahale noktaları ayrıca aydınlatılır.
• Tavana yapışık işaret, dumanda erken kaybolur.

Periyodik test: çalıştığını nasıl bilirsiniz?

Bir acil aydınlatma sisteminin çalışıp çalışmadığı, ancak denenerek bilinir. Kısa fonksiyon testi armatürün besleme hattı kesilerek yapılır: armatür yanmalı, gösterge doğru davranmalıdır. Bu test görece sık, kısa ve kolaydır.

Süre testi ise armatürün etiketinde yazan süre boyunca yanıp yanmadığını ölçer ve aküyü tamamen boşaltır. Test sonrası akünün yeniden tam şarj olması gerekir; ardışık iki süre testi arasında yeterli şarj süresi bırakılmalıdır.

Testlerin kaydı tutulur. Kayıt tutulmayan bir test, denetim açısından yapılmamış sayılır ve daha önemlisi, akü kapasitesindeki düşüşü kimse fark etmez. Tarih, test tipi ve sonucun yazıldığı basit bir defter bu iş için yeterlidir.

Otomatik test özellikli armatürler bu döngüyü kendileri yürütür ve sonucu gösterge rengiyle bildirir. Çok sayıda armatürün bulunduğu binalarda elle test yükü hızla büyüdüğü için bu özellik zaman kazandırır — ama göstergelerin düzenli olarak GÖZLE kontrol edilmesi gerekliliğini ortadan kaldırmaz.

• Kısa fonksiyon testi: besleme kesilir, armatür yanmalıdır.
• Süre testi: etiketteki süre boyunca yanma ölçülür.
• Her test tarih ve sonuçla birlikte kayda geçirilir.
• Otomatik test göstergeleri de düzenli olarak gözle kontrol edilir.

Sürekli ve süreksiz armatür karşılaştırması

İlgili rehberler: Gizli Işık (Cove Aydınlatma) Nedir, Nasıl Yapılır?, LED Armatürde IP Koruması: Banyo, Mutfak ve Dış Mekân, LED Şerit Seçimi Rehberi: Doğru LED Şerit Nasıl Seçilir?, LED Trafo, Sürücü ve Dimmer Seçimi Rehberi. Projeniz için ürün seçenekleri için ürünlerimiz sayfamızı inceleyebilirsiniz.